پر زمکه د فساد ډولونه

 لیکوال:محمدناصر حلیمي

پر زمکه د فساد ډولونه

که د فساد پر ضد د مبارزینو لیکنې ولولئ او د فساد او مفسدینو ډولونه پکې وڅېړئ، دې نتیجې ته رسېږئ چې قرآن کریم د دې ټولو لیکنو غورچاڼ دی. قرآن کریم د فساد او مفسدینو مواصفات، تګلارې، کړنلارې، موخې او پایلې ټولې په ګوته کړي دي.

زموږ په ټولنه کې د حق او حقایقو مخالفین ډېر نه دي ؛ خو د واک پر ګدۍ حق پلوروونکي ناست دي. پوهنتونونه او علمي مرکزونه باید د بشریت د نجات په موخه د اصلاح او مصلحینو د فساد او مفسدینو د ټولو ډولونو په اړه پرتلییزه ساحوي څېړنې وکړي.

دلته د فساد یو څو ډولونه له لنډ تعریف سره وړاندې کوو، چې د اصلاح تعریف درانه لوستونکي ترې وباسي:

١. اعتقادي فساد: عقيده د عُقدو، کينو، رخو، حق تروړنو او ټولنيزو بدبينیو لامل وي.

٢. عبادتي فساد: عبادت د رياء، تظاهر او ځان ښودنې لپاره وي او عبادت یې پر ټولنيزو خیانتونو، اخلاقي ککړتیاوو او مالي جرمونو د زرینو پردو د غوړولو او پټولو لپاره وي.

٣. اخلاقي فساد: دروغ، خيانت، جفا، ظلم، جهل، واکمن کړاى شي.

٤. جنسي فساد: بربنډ فلمونه، د فحاشۍ سندرې او هوس پالنه عامه شي، ودونه په پېغمبري بڼه ونشي . د واده مخې ته رواجونه او دودونه زیات شي. د تعدد مخه نيول او په تعدد کې بې عدالتي او ظلم رامنځته شي.

٥. اقتصادي فساد: په عوایدو، لګښتونو او پانګه کې رشوت، اختلاس، سود او غدر.. حاکم شي.

٦. سياسي فساد: دحکومت چارې د ولس ګټې ناژمنو پرګنو او نااهلو ته وسپارل شي، چې د خېټې او هوس مريان په ولسونو واکمنان شي.

٧. اداري فساد: بې کفايته، مغرضو، ناروغه او نا پاکو خلکو ته د چارو واګې په لاس کې ورکړ شي.

٨. علمي فساد: پوهان د ناپوهانو د لاس آله او د هغوى د زر، زور او تزوير مریان شي، چې له مدرسې او پوهنتونه فارغ شي او د خپل ژوند د اساسي اړتیاوو د رژولو وړ نشي.

٩. صحي فساد: طبابت د صحت بښلو پر ځاى د درمل پلورنې او پېسو ټولونې سرچينه شي.

١٠. اجتماعي فساد: قومي، ژبني، نژادي او سیمه یيزو تعصباتو ته لمن ووهل شي او بيا په تېره د چارواکو له لورې.

۱۱. کرنیز فساد: چې زمکه خاره، شاړه، میره، ګاګره او کراړه وي، څپاند سیندونه، خوندور کاریزونه، رڼې چینې او مست ابشارونه بې نظمه او بې ګټې وي د ملت بچي سوالګر، لایه ګر او په فقر کې ښکېل وي.

۱۲. د کانونو فساد: چې کانونه بې نظمه او د څو لوټمارو په ګټه راوسپړل شي، یا خام مواد یې پر نورو ولسونو خرڅ او ولس ته په صنعتي چارو کې روزنه ورنکړل شي.

۱۳. روزنیز فساد: چې روزنیز جریان د ماشومانوپه وهلو، رټلو او ځپلو وي، د متعلم او محصل په پرېشانه کولو وي، د عالم، معلم او څیړونکي په فقیر کولو او نېسمتنولو وي.

۱۴. پانګیز فساد: چې پر پانګوالو د پانګوونې شرائط دومره ډېر او دروند شي چې پانګوال له پانګوونې وتښي یا پانګوال دومره خپلسري شي چې په ټولنه کې د فرېب، انحصار او غصب پلمې جوړوي او ټولنه په اقتصادي ناورین کې ښکېلوي.